Yabancı Çalışma İzni Şartları Kontrol Aracı

Türkiye’de çalışma izni almak için hem yabancı uyruklu kişinin hem de istihdam eden şirketin belirli yasal kriterleri karşılaması gerekir.

Yabancı çalışma izni şartları esas olarak üç temel unsura dayanır: işverenin Türk vatandaşı istihdam etme kapasitesi (5:1 istihdam kuralı), şirketin mali yeterliliği ve yabancı çalışanın mesleki pozisyonuna göre önerilen brüt maaş.

Ancak 3 Ağustos 2026’da yapılan bir düzenleme değişikliği önemli bir istisna getirmiştir: Türkiye’de son üç yıl içinde en az bir yıl yasal olarak kalmış bazı yabancı uyruklular, istihdam ve mali yeterlilik kriterlerinden muafiyetten yararlanabilmektedir.

Bu şartlar her başvuru sahibine aynı şekilde uygulanmaz. Şirketin faaliyet gösterdiği sektör, yabancı uyruklu kişinin hukuki statüsü ve önerilen pozisyonun niteliği değerlendirmeyi etkileyebilir. Başvurunuzun ilgili uygunluk kriterlerini karşılayıp karşılamadığına dair ön değerlendirme almak için yukarıdaki Yabancı Çalışma İzni Uygunluk Kontrol Aracı’nı kullanabilirsiniz.

Yabancı Çalışma İzni Şartları Nelerdir?

Türkiye’de yasal olarak çalışmak isteyen yabancı uyruklu kişilerin, işe başlamadan önce çalışma izni alması gerekir.

Ancak çalışma izni almak, yalnızca bir iş sözleşmesi sunmaktan ibaret değildir. Başvurular, Türkiye’nin uluslararası işgücü mevzuatı kapsamında; işverenin mali kapasitesi, istihdam yapısı, yabancı uyruklu kişinin nitelikleri ve önerilen pozisyon dikkate alınarak değerlendirilir.

Bu nedenle, yabancı çalışma izni şartlarını araştıran veya uygunluğunu değerlendirmek için bir Yabancı Çalışma İzni Şartları Kontrol Aracı kullanan herkes için hukuki çerçeveyi anlamak büyük önem taşır.

Hukuki Dayanak: 6735 Sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu

Türkiye’de yabancıların istihdamını düzenleyen temel mevzuat, 13 Ağustos 2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’dur.

Kanun; çalışma izinlerine, çalışma izni muafiyetlerine ve yabancıların Türkiye’de istihdamına ilişkin ilkeleri belirler.

Kanunun 6. maddesi uyarınca, kanun kapsamındaki yabancılar geçerli bir çalışma izni almadan veya çalışma izni muafiyeti kapsamına girmeden çalışamaz. Kanun ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nı, Türkiye’nin uluslararası işgücü politikasına dayalı değerlendirme kriterlerini belirlemekle yetkilendirir.

Başvurunuzu Kim Değerlendirir?

Çalışma izni başvurularını, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü değerlendirir. Yetkili makam, sunulan bilgi ve belgeleri yürürlükteki genel ve sektöre özgü değerlendirme kriterlerine göre inceler.

Değerlendirme; işverenin mali kayıtlarının, Türk çalışan sayısının, önerilen maaşın ve yabancı uyruklu kişinin mesleki niteliklerinin incelenmesini kapsayabilir. Gerekli görülmesi halinde Bakanlık, ilgili diğer kamu kurumlarından ve meslek kuruluşlarından da görüş isteyebilir.

Önemle belirtmek gerekir ki, yabancı çalışma izni şartlarının asgari düzeyde karşılanması başvurunun otomatik olarak onaylanacağı anlamına gelmez. Her başvuru ayrı ayrı değerlendirilir ve yetkili makam, iznin verilmesinin ilgili mevzuata ve uluslararası işgücü politikasına uygun olup olmadığını değerlendirme yetkisini saklı tutar.

Başvurunuzu Değerlendirmek İçin Kullanılan Üç Temel Kriter

Türkiye’de bir çalışma izni başvurusu üç ana kriter üzerinden değerlendirilir: işverenin Türk vatandaşı istihdam etme yükümlülüğü, işyerinin mali yeterliliği ve yabancı çalışan için önerilen maaş.

Bu kriterler bilanço esasına göre çalışan işyerlerine uygulanır; ancak şirketin durumuna ve yabancı uyruklu kişinin pozisyonuna bağlı olarak belirli istisnalar söz konusu olabilir.

İstihdam Kriteri: 5:1 Kuralı

Genel kural olarak işveren, çalışma izni başvurusu yapılan her yabancı için en az beş Türk vatandaşı istihdam etmelidir. Bu şart, yabancı çalışanın çalışacağı işyeri bakımından aranır.

Ancak bir önceki yıl net satışları 50 milyon TL veya üzerinde olan işyerleri için önemli bir istisna bulunmaktadır. Bu işverenlerin, en fazla beş yabancıyı kapsayan çalışma izni başvuruları için istihdam kriterini sağlaması gerekmez.

Mali Yeterlilik Kriteri

Mali şartlar, işyerinin yeni kurulmuş olup olmadığına veya yıllık mali tablolarını hazırlayıp hazırlamadığına göre değişir.

Yıl sonu bilançosu ve yıllık gelir tablosu henüz hazırlanmamış, yeni kurulmuş bir işyerinde ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması gerekir.

En az bir yıl sonu bilançosu ve yıllık gelir tablosu hazırlamış mevcut bir işyerinde ise aşağıdaki şartlardan en az birinin karşılanması gerekir:

• Ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması;
• Net satışların en az 8 milyon TL olması; veya
• İhracatın en az 150.000 ABD Doları tutarında olması.

Bilanço esasına göre çalışan bir işyerinin kurduğu adi ortaklık söz konusu başvurularda, ortaklardan en az birinin bu mali eşiklerden birini karşılaması gerekir.

Meslek Düzeyine Göre Maaş Kriteri

Önerilen aylık brüt maaş, yabancı çalışanın mesleki pozisyonuna uygun olmalıdır. Uygulanacak çarpan, başvuru tarihinde yürürlükte olan brüt asgari ücret esas alınarak hesaplanır:

İstihdam ve Mali Kriterlerden Muafiyet Sağlayan İstisnalar

İstihdam ve mali yeterlilik kriterleri çalışma izni başvurularına genel olarak uygulansa da bazı durumlarda işverenler muafiyetten yararlanabilir.

İki önemli istisna, Türkiye’de nitelikli bir yasal kalış geçmişi bulunan yabancı uyruklularla ve net satışları yeterince yüksek olan işyerleriyle ilgilidir. Bu muafiyetler, yabancı çalışan sayısına ilişkin sınırlar da dahil olmak üzere belirli şartlara tabidir.

2026 Yılı Önceki Yasal Kalış İstisnası: En Fazla Üç Yabancı

Bu istisna kapsamında yabancı uyruklu kişinin, başvuru tarihinden önceki üç yıl içinde Türkiye’de toplam en az bir yıl yasal olarak kalmış olması gerekir. Bu süre, aşağıdaki statülerden birine dayanmalıdır:

• Çalışma izni;
• İkamet izni; veya
• Uluslararası koruma statüsü.

İstisna yalnızca Türkiye içinden yapılan çalışma izni başvurularına uygulanır ve 3 Ağustos 2026’da yürürlüğe girmiştir. Aynı işyerinde bu şartları taşıyan en fazla üç yabancı bakımından istihdam ve mali yeterlilik kriterlerinin aranmamasına imkân tanır.

İki önemli sınırlama bulunmaktadır. Birincisi, bu istisna kapsamında çalışan yabancı sayısı, aynı işyerinde istihdam edilen Türk vatandaşı sayısını aşmamalıdır.

İkincisi, işveren bu şartları taşıyan dördüncü veya sonraki bir yabancıyı işe almak isterse, her ek yabancı çalışan için genel istihdam ve mali yeterlilik kriterlerini ayrıca karşılamalıdır. Başka bir deyişle işveren, bu yabancılardan her biri için beş Türk vatandaşı istihdam etmeli ve geçerli mali eşiği sağlamalıdır.

Net Satışları Yüksek Şirketler

Ayrı bir istisna, bir önceki yıl net satışları en az 50 milyon TL olan işyerleri için geçerlidir. Bu kurala göre, nitelikli işyerinde istihdam edilecek en fazla beş yabancı için yapılan çalışma izni başvurularında istihdam kriteri uygulanmaz.

Bu, işverenin bu yabancı çalışanların her biri için beş Türk vatandaşı istihdam ettiğini göstermek zorunda olmadığı anlamına gelir. Bu istisnayı yukarıda açıklanan önceki yasal kalış istisnasından ayırmak önemlidir.

Yüksek net satış kuralı yalnızca istihdam kriterini aradan kaldırır. Tek başına mali yeterlilik kriterini ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle işyerinin, başvuru değerlendirilirken geçerli mali şartları yine de karşılaması gerekir. Her iki istisna da uygun işverenlerin yabancı uyruklu kişileri istihdam etmesini kolaylaştırabilir. Ancak şartları ve kapsamları farklı olduğundan, çalışma izni başvurusu yapılmadan önce doğru istisna belirlenmelidir.

Türkiye Çalışma İzinlerinde Sektöre Özgü Kurallar

Türkiye’deki genel çalışma izni şartları tüm sektörlerde aynı şekilde uygulanmaz. Bazı sektörler istihdam ve mali yeterlilik kriterlerinden muafiyetten yararlanırken, diğerleri ilgili bir kamu kurumundan ön izin alınması gibi ek şartlara tabidir.

Bu sektöre özgü kurallar, bir işverenin standart şartları karşılamadan yabancı uyruklu kişi istihdam edip edemeyeceğini önemli ölçüde etkileyebilir. Uygulanacak şartlar; işverenin faaliyet gösterdiği sektöre, yabancı çalışanın pozisyonunun niteliğine ve bazı durumlarda işyerinde istihdam edilen Türk vatandaşı sayısına bağlıdır.

BT ve Yazılım: Uzmanlık Pozisyonları İçin Muafiyetler

Bilişim teknolojileri sektörü, genel istihdam ve mali yeterlilik kriterlerinden önemli bir muafiyetten yararlanır. BT sektöründe faaliyet gösteren işyerlerinde, yabancı uyruklu kişi ilgili uzmanlığı gerektiren bir uzman pozisyonunda istihdam edilecekse bu iki kriter uygulanmaz. Muafiyet kapsamındaki pozisyonlar şunlardır:

• Yazılım geliştirme uzmanı;
• Veri tabanı uzmanı;
• Mobil yazılım uzmanı;
• Sistem, ağ ve güvenlik uzmanı; ve
• Kurumsal mimari uzmanı.

Muafiyet yalnızca BT sektöründe faaliyet gösteren şirketlerle sınırlı değildir. Diğer sektörlerde faaliyet gösteren işyerleri de belirtilen bu uzman pozisyonlarına yabancı uyruklu kişi alırken muafiyetten yararlanabilir.

Ancak BT sektörü dışında muafiyet en fazla iki yabancı ile sınırlıdır. Buna göre başka bir sektördeki işveren, nitelikli en fazla iki BT uzmanı için istihdam ve mali yeterlilik muafiyetinden yararlanabilir.

Muafiyetin istihdam ve mali yeterlilik kriterlerine ilişkin olduğunu belirtmek önemlidir. Pozisyonun yine de belirtilen uzmanlık kategorilerinden birine girmesi gerekir.

Eğitim ve Sağlık: Ön İzin Şartları

Belirli eğitim ve sağlık pozisyonlarında çalışmak isteyen yabancı uyrukluların, çalışma izni başvurularının değerlendirilebilmesi için önce ilgili kamu kurumundan ön izin almaları gerekir.

Eğitim sektörü

Eğitim kurumlarında mesleki nitelik gerektiren pozisyonlarda çalışacak yabancılar için Millî Eğitim Bakanlığı’ndan veya Yükseköğretim Kurulu (YÖK)’ndan ön izin alınması zorunludur.

Bazı muafiyetler de bulunmaktadır:

• YÖK’ten ön izin almış yabancı akademik personel, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 8. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen değerlendirme kriterlerinden muaftır.
• Uygulanabilir uluslararası anlaşmalar saklı kalmak kaydıyla, eğitim kurumlarında ve uluslararası okullarda Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 29. maddesi uyarınca ön izin gerektiren pozisyonlarda çalışan yabancılar, istihdam ve mali yeterlilik kriterlerinden muaftır.

Sağlık sektörü

Benzer bir ön izin şartı, sağlık kurumlarında mesleki nitelik gerektiren pozisyonlarda çalışacak yabancılar için de geçerlidir.

Bu durumlarda Sağlık Bakanlığı’ndan ön izin alınması zorunludur. Kamu sağlık kurumlarında çalışan yabancı sağlık profesyonelleri için ek bir muafiyet de bulunmaktadır.

Bu profesyoneller, mesleki nitelik gerektiren pozisyonlarda istihdam edildiklerinde istihdam, maaş ve mali yeterlilik kriterlerinden muaftır.

Bu nedenle eğitim ve sağlık sektörlerindeki işverenler, çalışma izni başvurusu yapmadan önce geçerli ön izin şartını ve muafiyeti belirlemelidir.

Turizm: Belgeli Turizm İşletmeleri İçin Özel Şartlar

Turizm sektöründe, özellikle Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan ilgili belgeye sahip işletmeler için çeşitli özel muafiyetler bulunmaktadır. Belirli nitelikli veya uzman pozisyonlar için, işyerinde en az 10 Türk vatandaşı çalışıyorsa istihdam kriteri aranmayabilir. Bu muafiyet, aşağıdaki işyerlerindeki nitelikli pozisyonları kapsar:

• Kültür ve Turizm Bakanlığı belgeli turizm işletmeleri;
• Belgeli turizm işletmeleri içinde aynı adreste sözleşmeli olarak faaliyet gösteren restoranlar;
• Belgeli turizm işletmeleriyle sözleşmeli turizm animasyon şirketleri;
• Belgeli turizm işletmeleri içinde aynı adreste sözleşmeli olarak faaliyet gösteren hamam ve sauna kompleksleri;
• Seyahat acentalarıyla sözleşmeli hamamlar ve saunalar; ve
• Resmî faaliyet izni bulunan termal oteller.

Masöz ve benzeri pozisyonlar için özel şartlar

Masör, masöz, SPA terapisti olarak veya benzeri nitelikli pozisyonlarda çalışmak isteyen yabancılar için ek kısıtlamalar uygulanır. Bu pozisyonlara ilişkin başvurular, yalnızca işyerinin aşağıdaki belirtilen kategorilerden birine girmesi halinde olumlu değerlendirilir:

• Masaj salonu bulunan, Kültür ve Turizm Bakanlığı belgeli bir turizm işletmesi;
• Ruhsatlı bir termal otel;
• Belgeli bir turizm işletmesi içinde aynı adreste sözleşmeli olarak faaliyet gösteren bir masaj salonu;
• Ruhsatlı bir seyahat acentasıyla sözleşmeli olarak faaliyet gösteren bir hamam veya sauna; veya
• En az 20 Türk vatandaşı çalıştıran, resmî izinli bir spor merkezi.

Bu pozisyonlar için diğer işyerlerinde yapılan başvurular olumsuz değerlendirilir.

Turizmle ilgili diğer muafiyetler

Kurallar, bazı küçük işletmeler ve sağlık turizmi faaliyetleri için de özel muafiyetler öngörmektedir:

• Belgeli turizm işletmeleri içindeki küçük işletmeler: Kültür ve Turizm Bakanlığı belgeli turizm işletmeleri içinde sözleşmeli olarak faaliyet gösteren kuaförler, kuyumcular, deri mağazaları, halı mağazaları ve tekstil satış işletmeleri gibi işletmeler, en fazla iki yabancı için istihdam ve mali yeterlilik kriterlerinden muafiyetten yararlanabilir.
• Sağlık turizmi seyahat acentaları: Kültür ve Turizm Bakanlığı belgeli, sağlık turizminde fiilen faaliyet gösteren ve Sağlık Bakanlığı tarafından aracı kuruluş olarak yetkilendirilmiş seyahat acentalarında çalışacak yabancılara ilişkin Türkiye içinden yapılan çalışma izni başvurularında, en fazla beş yabancı için istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz.

İmalat, Hayvancılık, Kümes Hayvancılığı ve Geri Dönüşüm

İmalat, hayvancılık, kümes hayvancılığı ve geri dönüşüm sektörlerindeki bazı faaliyetler, istihdama ilişkin özel muafiyetlerden yararlanır. Bu hükümlerin bir kısmı 3 Ağustos 2026’dan itibaren geçerli olmak üzere getirilmiş olup belirli şartlara ve süre sınırlarına tabidir.

İmalat sektörü

İmalat işletmeleri için genel istihdam kriteri, işletmenin Türkiye genelinde istihdam ettiği toplam Türk vatandaşı sayısı dikkate alınarak değerlendirilir.

Ancak 31 Aralık 2027’ye kadar geçerli ek bir muafiyet bulunmaktadır. Bu dönemde, bir imalat şubesinde istihdam edilen her beş Türk vatandaşı için işveren, A Bölümü kapsamındaki genel istihdam kriterine tabi olmaksızın bir ek yabancı için çalışma izni başvurusu yapabilir.

Bu düzenleme, nitelikli imalat işletmelerinin, belirtilen oran çerçevesinde şube düzeyinde ek yabancı istihdam etmesine imkân tanır.

Hayvancılık sektörü

İlgili hayvan bilgi sisteminde kayıtlı hayvancılık işletmeleri için özel kurallar uygulanır. Yabancı uyruklu bir kişiyi çoban veya hayvan bakıcısı olarak istihdam edebilmek için işyerinin aşağıdaki hayvan varlıklarından en az birine sahip olması gerekir:

Yabancı çoban veya hayvan bakıcısı sayısı hayvan varlığıyla orantılı olmalıdır: her 200 küçükbaş hayvan, 100 besi sığırı, 50 süt sığırı veya 75 karma besi ve süt sığırı için bir yabancı işçi.

Aynı hayvancılık işyerinde en fazla üç yabancı için istihdam kriteri aranmayabilir.

Bu başvurular değerlendirilirken Tarım ve Orman Bakanlığı’nın görüşü de alınır.

İşveren değişikliğine ilişkin ek bir kısıtlama da vardır. Bir yabancı, hayvancılık sektöründe çalışmak üzere yurt dışından yaptığı başvuruyla çalışma izni almışsa, bu iznin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde başka bir işveren için Türkiye içinden yaptığı başvuru, mücbir sebep halleri hariç, olumsuz değerlendirilir.

Kümes hayvancılığı sektörü

Kümes hayvancılığı işletmeleri için genel istihdam kriteri, işletmenin Türkiye genelinde istihdam ettiği toplam Türk vatandaşı sayısı dikkate alınarak değerlendirilir.

31 Aralık 2027’ye kadar, hayvan bakıcısı ve kümes bakım işçisi gibi pozisyonlarda istihdam edilen yabancılar için ek bir muafiyet uygulanır. İlgili şubede istihdam edilen her beş Türk vatandaşı için, genel istihdam kriteri uygulanmaksızın bir ek yabancı istihdam edilebilir.

Beşten az Türk vatandaşı çalıştıran küçük işyerleri için de ayrı bir muafiyet bulunmaktadır.

Türkiye içinden yapılan çalışma izni başvurularında, bu hükümden yararlanan yabancı çalışan sayısının işyerindeki Türk çalışan sayısını aşmaması şartıyla, en fazla iki yabancı için istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz.

Geri dönüşüm sektörü

Atık toplama, geri kazanım ve bertaraf faaliyetlerinde bulunan işletmeler için de benzer hükümler uygulanır. 31 Aralık 2027’ye kadar, ilgili şubede atık toplayıcı veya geri dönüşüm işçisi gibi pozisyonlarda çalışan her beş Türk vatandaşı için, genel istihdam kriteri uygulanmaksızın bir ek yabancı istihdam edilebilir.

Ayrıca, beşten az Türk vatandaşı çalıştıran işyerleri, en fazla iki yabancıyı kapsayan Türkiye içinden yapılan başvurularda hem istihdam hem de mali yeterlilik kriterlerinden muafiyetten yararlanabilir. Ancak bu muafiyetten yararlanan yabancı çalışan sayısı, Türk çalışan sayısını aşmamalıdır.

Ev Hizmetleri: Kısıtlı Pozisyonlar ve İşveren Uygunluğu

Ev hizmetlerinde yabancıların istihdamı belirli kısıtlamalara tabidir. Geçerli kriterlere göre yabancılar esas olarak aşağıdaki görevlerde istihdam edilebilir:

• Çocuk bakımı;
• Yaşlı bakımı;
• Engelli bakımı; ve
• Hasta refakati.

Bu nedenle ev hizmetleri çalışma izinleri, her türlü ev işi için genel olarak verilmez. Gereken bakımın niteliği ve işveren ile bakım gören kişi arasındaki ilişki, değerlendirmenin önemli unsurlarıdır.

Ev hizmetleri çalışma izni için kimler başvurabilir?

Başvuruda bulunabilecek kişi, bakımın türüne göre değişir. Çocuk bakımı için başvuru şu kişiler tarafından yapılabilir:

• Anne babası evliyse çocuğun annesi veya babası;
• Anne babası boşanmışsa velayeti elinde bulunduran ebeveyn;
• Çocuğu evlat edinen kişi;
• Çocuk vesayet altındaysa çocuğun vasisi;
• Koruyucu aile programı kapsamındaki koruyucu aile; veya
• Evlilik dışı doğan çocuğun annesi ya da çocuğu resmen tanıyan baba.

Yaşlı bakımı, engelli bakımı veya hasta refakati için başvuru şu kişiler tarafından yapılabilir:

• Yaşlı, engelli veya hasta kişinin kendisi;
• Birinci veya ikinci derece yakınları; veya
• Vesayet altındaysa vasisi ya da vasinin onayıyla birinci veya ikinci derece yakınları.

Değerlendirme sırasında hangi unsurlar dikkate alınır?

Ev hizmetleri başvuruları, hem bakım gören kişinin durumu hem de yabancı uyruklu kişinin nitelikleri dikkate alınarak değerlendirilir. Değerlendirmede şunlar göz önünde bulundurulabilir:

• Bakım gören kişinin sağlık durumu ve yaşı;
• Yabancı bakıcının eğitimi ve mesleki deneyimi;
• Bakıcının Türkçe dil yeterliliği;
• Bakıcının Türkiye’deki ikamet ve çalışma geçmişi;
• Bakıcının medeni durumu ve yaşı;
• Bakım görevlerinin niteliğine özgü diğer hususlar; ve
• İşverenin sosyoekonomik durumu, malvarlığı ve düzenli aylık geliri.

Mali kapasite özellikle önemlidir. Bakım gören kişinin veya bakımı destekleyecek kan ya da kayın hısımlığı bakımından ikinci dereceye kadar olan yakınlarının, ilgili kurumlarca belgelenmiş yeterli ve düzenli bir gelire sahip olması gerekir.

Bakım gören kişinin bakımı destekleyebilecek ikinci dereceye kadar yakını yoksa, bakımı finanse etmek isteyen aileyle bağlantılı diğer kişilerin yeterli ve düzenli gelire sahip olduklarını gösteren resmî belge sunmaları gerekir. Bu kişiler ayrıca, işveren için bakımı destekleme taahhüdünü içeren noter onaylı bir taahhütname de vermelidir.

İşveren değiştirme kısıtlaması

Çalışma iznini yurt dışından yapılan başvuruyla almış yabancılar için özel bir kısıtlama uygulanır. Böyle bir yabancı, çalışma izninin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde ev hizmetleri sektöründe farklı bir işveren için Türkiye içinden başvuru yaparsa, mücbir sebep halleri hariç, başvuru olumsuz değerlendirilir.

Önemli: Sektöre Özgü Muafiyetlerin Şartları Vardır

Sektöre özgü bir muafiyetin bulunması, o sektörde faaliyet gösteren her işverenin otomatik olarak bu muafiyetten yararlanacağı anlamına gelmez. Yabancı uyruklu kişinin fiilî işi, işverenin ticari faaliyeti, uygulanacak çalışan sayısı eşikleri ve gerekli ön izinlerin tümü birlikte değerlendirilmelidir.

Muafiyetli olarak verilmiş bir çalışma izninin düzenlendiği şartların değiştirilmesine ilişkin kısıtlamalar da vardır. Yabancı uyruklu kişi, sektöre, mesleğe veya işe özgü bir muafiyet kapsamında çalışma izni almışsa, iznin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde farklı bir işveren için veya ilgili muafiyetin dışındaki bir sektörde, meslekte ya da işte çalışmak üzere Türkiye içinden yaptığı başvuru, mücbir sebep halleri hariç, olumsuz değerlendirilir.

Sektöre özgü kurallarda belirli bir muafiyet veya değerlendirme şartı öngörülmemişse, genel çalışma izni değerlendirme kriterleri uygulanmaya devam eder.

Bu nedenle, Türkiye’de çalışma izni başvurusu yapmadan önce doğru sektörün ve iş sınıflandırmasının belirlenmesi vazgeçilmez bir adımdır.

Yabancı uyruklu kişinin pozisyonu belirli bir muafiyet kapsamına giriyorsa şirketin standart istihdam veya mali şartları karşılaması gerekmeyebilir; ancak bunun için o muafiyetin kesin şartlarının önce tespit edilmesi gerekir.

Şirket Ortakları ve Yatırımcılar İçin Çalışma İzinleri

Türkiye’de şirket kuran veya mevcut bir şirkete ortak olan yabancılar çalışma izni için başvurabilir. Ancak hissedar veya şirket ortağı olmak, yabancıyı genel çalışma izni değerlendirme kriterlerinden otomatik olarak muaf kılmaz. Yabancı şirket ortakları için belirli sermaye, ortaklık ve istihdam şartları uygulanır.

Yabancı Şirket Ortakları İçin Sermaye ve Ortaklık Şartları

Bilanço esasına göre çalışan işyerlerinde, yeni bir işyeri kuran veya mevcut bir şirkete ortak olan yabancının aşağıdaki şartları karşılaması gerekir:

• İşyerinin ödenmiş sermayesi en az 500.000 TL olmalıdır.
• Yabancının bireysel sermaye payı en az 500.000 TL olmalıdır.
• Yabancı, şirket sermayesinin en az %20’sine sahip olmalıdır.

Yabancı Şirket Ortakları İçin İstihdam Şartı

Sermaye ve ortaklık şartlarına ek olarak şirketin en az beş Türk vatandaşı istihdam etmesi gerekir.

Yabancı şirket ortağına veya sahibine verilen ilk çalışma izni için özel bir düzenleme uygulanır. İlk çalışma izni, bu istihdam şartına ilişkin bir şerhle düzenlenir. Çalışma izninin yedinci ayının başından itibaren şirketin her ay en az beş Türk vatandaşı istihdam etmesi gerekir.

Bu, istihdam yükümlülüğünün yalnızca ilk başvuru aşamasında dikkate alınacak bir şart olmadığı anlamına gelir. Şirket, yedinci ayın başından itibaren aylık istihdam şartına da uymalıdır.

100.000 ABD Doları veya Daha Fazla Yatırım Yapan Yabancı Ortaklar İçin İstisna

Yabancı şirket ortağının sermaye payının en az 100.000 ABD Doları olduğu hallerde önemli bir istisna uygulanır. Bu yatırım eşiğini karşılayan yabancı ortaklar, ilgili kriterlerin 1.1(a) ve 1.1(b) bentlerinde belirtilen şartlardan muaftır. Bu şartlar şunlardır:

• İşyerinin asgari ödenmiş sermayesi;
• Yabancı ortağın asgari bireysel sermaye payı; ve
• Yabancı ortağın asgari %20 hisse oranı.

İstisna ayrıca 1.1(b) bendinde açıklanan istihdam şartını da kaldırır. Dolayısıyla sermaye payı en az 100.000 ABD Doları olan yabancı ortak, belirtilen sermaye ve ortaklık şartlarından olduğu gibi beş Türk çalışan şartından da muaftır.

Şirket kurmayı veya bir Türk şirketinde hisse satın almayı düşünen yabancı yatırımcıların, çalışma izni başvurusunu hazırlamadan önce bu eşikleri değerlendirmesi gerekir. Yatırım tutarı ve ortaklık yapısı, hangi şartların uygulanacağını doğrudan etkileyebilir.

Çalışma İzni Değerlendirme Kriterlerinden Muaf Yabancılar

Bazı yabancılar, Türkiye’de çalışma izni için başvururken genel istihdam, mali yeterlilik ve maaş kriterlerinden muaftır.

Bu muafiyetler, yabancının aile ilişkisine, ikamet statüsüne, kalış süresine veya yasal olarak tanınan diğer durumlara dayanır.

Ancak değerlendirme kriterlerinden muaf olmak, çalışma izninin otomatik olarak verileceği anlamına gelmez. Başvuru sahibi ilgili muafiyet kategorisine girdiğini yine de ispat etmelidir ve yetkili makam başvuruyu değerlendirme yetkisini saklı tutar.

İstihdam, Mali Yeterlilik ve Maaş Kriterlerinden Kimler Muaftır?

Geçerli kriterlere göre aşağıdaki yabancılar istihdam, mali yeterlilik ve maaş şartlarından muaftır:

1. Anne, baba veya çocuğu Türk vatandaşı olan yabancılar

   Annesi, babası veya çocuğu Türk vatandaşı olan yabancı bu muafiyetten yararlanır.

2. İnsani ikamet izni sahipleri

   İnsani ikamet izni sahibi yabancılar, değerlendirme kriterlerinden muaf olanlar arasındadır.

3. İnsan ticareti mağdurları

   Muafiyet, insan ticareti mağduru olarak ikamet izni sahibi olan yabancıları ve ilgili yönetmelik uyarınca oluşturulan mağdur destek programı kapsamındakileri içerir.

4. Vatansız kişiler

   Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahibi yabancılar muafiyet kategorileri arasındadır.

5. Uzun dönem ikamet izni sahipleri

   Uzun dönem ikamet izni sahibi yabancılar, genel istihdam, mali yeterlilik ve maaş kriterlerinden muaftır.

6. En az üç yıldır Türk vatandaşıyla evli olan yabancılar

   En az üç yıldır bir Türk vatandaşıyla evli olan yabancı muafiyetten yararlanır.

7. Türkiye’de en az sekiz yıl kalmış yabancılar

   3 Ağustos 2026’dan itibaren geçerli ek bir muafiyet, aşağıdaki ikamet veya çalışma statülerinden bir veya birkaçı kapsamında Türkiye’de en az sekiz yıl kalmış yabancılar için uygulanır:

   • Çalışma izni;
   • Kısa dönem ikamet izni;
   • Aile ikamet izni;
   • Öğrenci ikamet izni;
   • Uzun dönem ikamet izni;
   • İnsani ikamet izni; veya
   • İnsan ticareti mağdurlarına verilen ikamet izni.

   Niteliğe sahip süre, belirtilen hukuki statülere göre değerlendirilmelidir.

8. Türk soylu yabancılar

   Türk soylu yabancılar, statüleri İçişleri Bakanlığı veya Dışişleri Bakanlığı tarafından bildirilmişse ya da uluslararası işgücü politikası kapsamında Genel Müdürlükçe kabul edilmişse muafiyetten yararlanabilir.

   Bu muafiyet, Türk vatandaşlarına ayrılmış meslek ve işler için geçerli değildir.

9. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) vatandaşları

   KKTC vatandaşları da değerlendirme kriterlerinden muaf yabancılar arasındadır.

Muafiyet Nasıl Kanıtlanmalıdır?

Bir muafiyete uygun olmak tek başına yeterli değildir. Yabancı uyruklu kişi ilgili statüyü veya durumu belgelemelidir.

Muafiyet, kamu kurumlarınca düzenlenmiş belgelerle desteklenmelidir. İlgili kategoriye bağlı olarak belgeler aile ilişkisini, ikamet statüsünü, kalış süresini, vatandaşlığı veya diğer niteliği oluşturan durumu ortaya koymalıdır.

Örneğin sekiz yıllık kalış muafiyetine dayanan bir yabancı, nitelikli süreyi ilgili çalışma veya ikamet izni kayıtlarıyla gösterebilmelidir.

Benzer şekilde, bir Türk vatandaşıyla evliliğe dayanan yabancı, evliliğin en az üç yıldır sürdüğünü ortaya koyan resmî belgeyi sunmalıdır.

Türkiye’deki Yabancı Öğrenciler İçin Çalışma İzinleri

Türkiye’de yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören yabancı öğrenciler de çalışma izni için başvurabilir; ancak uygulanacak şartlar öğrencilerin eğitim düzeyine ve türüne göre değişir.

Kurallar, ön lisans ve lisans öğrencileri ile lisansüstü öğrenciler arasında ayrım yapar. Ayrıca öğrencinin akademik durumunu, önerilen işin niteliğini ve bazı durumlarda öğrencinin öğrenim gördüğü burs programını da dikkate alır.

Ön Lisans ve Lisans Öğrencileri İçin Çalışma İzinleri

Yükseköğretim kurumlarında örgün ön lisans veya lisans programlarına kayıtlı yabancılar, birinci yılı tamamladıktan sonra yarı zamanlı çalışabilir.

Dolayısıyla bu öğrenciler, ilk akademik yıllarında bu imkândan yararlanamaz.

Yarı zamanlı çalışma imkânı ancak birinci yıl tamamlandıktan sonra ortaya çıkar. Başvuru değerlendirilirken öğrencinin öğrenim gördüğü il ve benzeri hususlar da dikkate alınabilir.

Lisansüstü Öğrenciler İçin Çalışma İzinleri

Ön lisans ve lisans öğrencileri için geçerli sınırlamalar, tam zamanlı lisansüstü programlara kayıtlı yabancılar için geçerli değildir.

Bu nedenle, ilk öğrenim yılına ve yarı zamanlı çalışmaya ilişkin özel kısıtlamalar, bu hüküm kapsamında tam zamanlı lisansüstü öğrenciler için uygulanmaz.

Yabancı Öğrenciler İçin Hangi İşler Uygun Değildir?

Her tür iş, yabancı öğrenciler için uygun kabul edilmez. Uygun olmayan eğlence işlerinde veya ev hizmetlerinde çalışmak isteyen yabancı öğrencilerin çalışma izni başvuruları reddedilir. Ayrıca, özellikle ön lisans ve lisans öğrencileri bakımından öğrencinin eğitim düzeyi, öğrenim gördüğü il ve benzeri hususlar dikkate alınabilir.

Türkiye’de Çalışma İzni Başvuruları Neden Reddedilir?

İşveren ve yabancı uyruklu kişi temel uygunluk şartlarını karşılıyor görünse bile, Türkiye’de bir çalışma izni başvurusu reddedilebilir.

Değerlendirme, şirketin sermayesinin, Türk çalışan sayısının veya önerilen maaşın kontrol edilmesiyle sınırlı değildir.

Yabancı uyruklu kişinin nitelikleri, pozisyonun niteliği ve işverenin yabancı işçi istihdam etmeye ilişkin gerekçesi de önem taşıyabilir.

Başvuru yapmadan önce olası ret nedenlerini anlamak, işverenlerin belgelerindeki zayıf noktaları belirlemesine ve daha güçlü bir başvuru hazırlamasına yardımcı olabilir.

İstihdam Kriterinin Karşılanmaması

Bir çalışma izni başvurusunda en sık karşılaşılan sorunlardan biri, 5:1 istihdam kuralının sağlanamamasıdır.

Genel kural olarak, bilanço esasına göre çalışan bir işyerinin, çalışma izni başvurusu yapılan her yabancı için en az beş Türk vatandaşı istihdam etmesi gerekir.

İşveren bu şartı karşılamıyorsa ve geçerli bir muafiyetten yararlanamıyorsa başvuru reddedilebilir.

Yetersiz Mali Yeterlilik

İşveren ayrıca geçerli mali yeterlilik şartlarını da karşılamalıdır. İşyerinin yeni kurulmuş olup olmadığına veya yıllık mali tablolarını hazırlayıp hazırlamadığına bağlı olarak ilgili eşikler şunlardır:

• Ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması;
• Net satışların en az 8 milyon TL olması; veya
• İhracatın en az 150.000 ABD Doları olması.

Önerilen Maaşın Gereken Eşiğin Altında Kalması

Önerilen brüt maaş, yabancı uyruklu kişinin mesleki pozisyonuna uygun olmalıdır.

Örneğin üst düzey yöneticiler ve pilotlar en az brüt asgari ücretin beş katını, mühendisler ve mimarlar ise en az brüt asgari ücretin dört katını almalıdır.

Başvuruda beyan edilen maaş geçerli eşiğin altında kalırsa bu durum ret nedeni olabilir.

Yabancı Uyruklu Kişinin Pozisyona Uygunluğunun Gösterilememesi

İşveren, yabancı uyruklu kişinin önerilen pozisyon için gerekli niteliklere, mesleki deneyime, eğitime veya uzmanlık bilgisine sahip olduğunu gösterebilmelidir.

Yabancıya yalnızca bir unvan vermek, kişinin o role uygun olduğunu mutlaka ortaya koymaz. Örneğin işveren, bir yabancı için yazılım geliştirme uzmanı olarak çalışma izni başvurusu yapıyorsa, başvuru kişinin ilgili mesleki geçmişini ve önerilen görevleri yerine getirme yeteneğini açıkça göstermelidir.

Yabancı uyruklu kişinin nitelikleri yeterince ortaya konamazsa, başvuru değerlendirme sırasında güçlüklerle karşılaşabilir.

Pozisyon İçin Neden Bir Türk Vatandaşının İstihdam Edilmediğinin Açıklanamaması

Bir diğer önemli husus, işverenin söz konusu pozisyonun neden bir Türk vatandaşı yerine yabancı uyruklu bir kişiyle doldurulması gerektiğini açıklayabilmesidir.

Başvuru, yabancı uyruklu kişinin istihdamına ilişkin açık ve inandırıcı bir gerekçe sunmalıdır. Bu gerekçe; pozisyonun uzmanlık niteliğini, gereken özel nitelikleri veya yabancı uyruklu kişinin işyerine kattığı mesleki uzmanlığı açıklamayı içerebilir.

İşveren, yabancı uyruklu kişinin göreve neden uygun olduğunu ve istihdamının mevcut koşullarda neden gerekçeli olduğunu gösterebilmelidir.

İkna edici bir açıklama yapılamaması, özellikle önerilen pozisyon uzmanlık bilgisi veya belirli bir mesleki deneyim gerektiriyorsa, başvuruyu zayıflatabilir.

Hatalı İş Sınıflandırması veya Tutarsız Başvuru Bilgileri

Önerilen pozisyon, yabancı uyruklu kişinin fiilî görevleriyle ve işverenin ticari faaliyetleriyle uyumlu olmalıdır.

Beyan edilen iş unvanı, yabancı uyruklu kişinin nitelikleri ve işverenin fiilî faaliyetleri birbiriyle tutarlı görünmediğinde sorunlar ortaya çıkabilir.

Örneğin BT sektörü muafiyetinden yararlanmak isteyen bir işveren, yabancının fiilen belirtilen uzman pozisyonlarından birinde çalışacağını göstermelidir. Bir pozisyonu yalnızca BT rolü olarak tanımlamak, muafiyete uygunluğu ortaya koymaz.

Bu nedenle başvuru; işyerinin faaliyetlerine, önerilen işe ve yabancı uyruklu kişinin niteliklerine ilişkin tutarlı bir açıklama sunmalıdır.

Ek Usul Şartlarının Karşılanmaması

Bazı muafiyetler ve sektöre özgü düzenlemeler, başvuru yapılmadan önce dikkate alınması gereken ek kısıtlamalar içerir.

Örneğin yurt dışından yapılan başvuruyla çalışma izni almış bir yabancı, ilgili sektöre özgü kurallar bu kısıtlamayı öngörüyorsa altı ay içinde işveren değiştirmek üzere Türkiye içinden başvuru yaptığında olumsuz bir değerlendirmeyle karşılaşabilir. Mücbir sebep halleri için istisnalar söz konusu olabilir.

Benzer şekilde, bazı sektöre özgü muafiyetlerden yararlananlar, çalışma izninin başlangıcından itibaren altı ay içinde farklı bir işverende veya ilgili sektörün, mesleğin ya da işin dışında çalışmaya çalışırsa kısıtlamalarla karşılaşabilir.

Bu kısıtlamaların dikkate alınmaması, sonraki bir başvuruyu olumsuz etkileyebilir.

Ret Riskini Nasıl Azaltabilirsiniz?

Çalışma izni başvurusu yapmadan önce işveren ve yabancı uyruklu kişi, yalnızca temel mali ve istihdam eşiklerine odaklanmak yerine başvuruyu bir bütün olarak değerlendirmelidir.

Özellikle şunları tespit etmelidirler:

1. İşverenin geçerli istihdam ve mali yeterlilik kriterlerini karşılayıp karşılamadığı veya bir muafiyetten yararlanıp yararlanmadığı.
2. Önerilen brüt maaşın ilgili mesleki pozisyon için öngörülen eşiği karşılayıp karşılamadığı.
3. Yabancı uyruklu kişinin eğitiminin, deneyiminin ve mesleki niteliklerinin önerilen işe uygunluğunu gösterip göstermediği.
4. Bir Türk vatandaşı yerine yabancı uyruklu bir kişinin istihdam edilmesi için açık ve inandırıcı bir gerekçe bulunup bulunmadığı.
5. İşverenin sektörünün ve önerilen pozisyonun ek şartlara veya ön izin gerekliliklerine tabi olup olmadığı.
6. Tüm muafiyet şartlarının ve destekleyici belgelerin usulüne uygun biçimde ortaya konulup konulmadığı.

Sayısal şartları karşılamak, bir çalışma izni başvurusunun yalnızca bir parçasıdır. İşveren ayrıca, yabancı uyruklu kişinin pozisyona uygunluğuna ve işletmenin o kişiyi istihdam etme ihtiyacına dair tutarlı bir açıklama sunmalıdır.

Sunumdan önce yapılacak dikkatli bir değerlendirme, olası zayıf noktaların belirlenmesine ve başarısız bir başvuru riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir.